Ladino proverbs

He who rises early has breakfast.

Erken kalkan kahvaltı eder.

Quien madruga desayuna.

מי שמשכים קום אוכל ארוחת בוקר.

Qui se lève tôt prend son petit-déjeuner.

Chi si alza presto fa colazione.

Quem madruga toma o pequeno-almoço.

Όποιος ξυπνά νωρίς προλαβαίνει να πάρει πρωινό.

من يبكّر يتناول فطوره.

Whoever dares gets a husband and a home; whoever doesn't, stays at home (fortune favors the bold).

Cesaret eden koca ve ev sahibi olur, etmeyen evde kalır (talih cesurdan yanadır).

Quien se atreve consigue marido y casa; quien no, se queda en casa (la fortuna ayuda a los audaces).

מי שמעזה מקבלת בעל ובית, ומי שלא – נשארת בבית (המזל לצד האמיצים).

Qui ose obtient un mari et un foyer, qui n'ose pas reste à la maison (la fortune sourit aux audacieux).

Chi osa prende marito e casa, chi non osa resta in casa (la fortuna aiuta gli audaci).

Quem se atreve arranja marido e casa; quem não, fica em casa (a sorte protege os audazes).

Όποια τολμά παίρνει άντρα και σπίτι, όποια όχι μένει στο σπίτι (η τύχη βοηθά τους τολμηρούς).

من تجرؤ تنال زوجًا وبيتًا، ومن لا تجرؤ تبقى في البيت (الحظ يحالف الجريء).

He who looks at other people does not live content.

Başkalarına bakan mutlu yaşamaz.

Quien mira a la gente no vive contento.

מי שמסתכל על אנשים אחרים לא חי מרוצה.

Qui regarde les autres ne vit pas content.

Chi guarda la gente non vive contento.

Quem olha para as pessoas não vive contente.

Όποιος κοιτάζει τους άλλους δεν ζει ευχαριστημένος.

من ينظر إلى الناس لا يعيش راضيًا.

Whoever has money gets what they want.

Parası olan istediğine ulaşır.

Quien tiene moneda alcanza lo que quiere.

מי שיש לו כסף משיג את מה שהוא רוצה.

Qui a de l'argent obtient ce qu'il veut.

Chi ha denaro ottiene ciò che vuole.

Quem tem dinheiro alcança o que quer.

Όποιος έχει χρήματα αποκτά ό,τι θέλει.

من يملك المال ينال ما يريد.

Whoever has not tasted bitterness cannot appreciate sweetness.

Acıyı tatmayan kişi tatlılığı takdir edemez.

Quien no ha probado la amargura no puede apreciar la dulzura.

מי שלא טעם מרירות לא יכול להעריך מתיקות.

Celui qui n'a pas goûté à l'amertume ne peut pas apprécier la douceur.

Chi non ha assaggiato l'amaro non può apprezzare la dolcezza.

Quem não provou o amargor não pode apreciar a doçura.

Όποιος δεν έχει γευτεί την πικρία δεν μπορεί να εκτιμήσει τη γλυκύτητα.

من لم يذق المرارة لا يقدر العذوبة.

He who does not fall does not get up.

Düşmeyen kalkmaz.

Quien no cae no se levanta.

מי שלא נופל לא קם.

Qui ne tombe pas ne se relève pas.

Chi non cade non si rialza.

Quem não cai não se levanta.

Όποιος δεν πέφτει δεν σηκώνεται.

من لا يسقط لا ينهض.

He who does not want a father-in-law/in-laws demands a large dowry and trousseau.

Kayınpeder/kayınvalide istemeyen, çok çeyiz ve eşya ister.

Quien no quiere consuegrar pide mucha dote y ajuar.

מי שאינו רוצה להתחתן מבקש נדוניה וציוד רב.

Qui ne veut pas devenir beau-parent demande une grosse dot et un grand trousseau.

Chi non vuole imparentarsi chiede molta dote e corredo.

Quem não quer aparentar-se pede muito dote e enxoval.

Όποιος δεν θέλει να συμπεθερέψει ζητά πολλή προίκα και τραπεζομάντιλα.

من لا يريد المصاهرة يطلب مهرًا وجهازًا كثيرًا.

Whoever has no sister has nothing.

Kız kardeşi olmayanın hiçbir şeyi yoktur.

Quien no tiene hermana no tiene nada.

מי שאין לו אחות אין לו כלום.

Qui n'a pas de sœur n'a rien.

Chi non ha una sorella non ha niente.

Quem não tem irmã não tem nada.

Όποιος δεν έχει αδελφή δεν έχει τίποτα.

من لا أخت له لا شيء له.

He who has no brains has trotters.

Aklı olmayanın paçası vardır (ayakları çalışır).

Quien no tiene seso tiene patas.

מי שאין לו מוח יש לו רגליים.

Qui n'a pas de cervelle a des pieds.

Chi non ha cervello ha le zampe.

Quem não tem miolo tem patas.

Όποιος δεν έχει μυαλό έχει πόδια.

من لا عقل له له قوائم.

Whoever listens to people ends up leaving his wife.

İnsanları dinleyen karısını terk eder.

Quien escucha a la gente termina dejando a su esposa.

מי שמקשיב לאנשים בסוף עוזב את אשתו.

Celui qui écoute les gens finit par quitter sa femme.

Chi ascolta le persone finisce per lasciare la moglie.

Quem ouve as pessoas acaba por deixar a mulher.

Όποιος ακούει τους ανθρώπους καταλήγει να αφήνει τη γυναίκα του.

من يستمع إلى الناس ينتهي به الأمر إلى ترك زوجته.

Whoever strives has luck.

Çabalayanın şansı vardır.

Quien procura tiene ventura.

מי שמשתדל יש לו מזל.

Qui s'efforce a de la chance.

Chi si impegna ha fortuna.

Quem procura tem ventura.

Όποιος προσπαθεί έχει τύχη.

من يسعى يحالفه الحظ.

Whoever is a king, it shows in his face.

Kral olan kişi yüzünden belli olur.

Quien es rey, en la cara se le ve.

מי שהוא מלך, רואים זאת על פניו.

Qui est roi, cela se voit à son visage.

Chi è re, si vede dalla faccia.

Quem é rei vê-se-lhe na cara.

Όποιος είναι βασιλιάς, φαίνεται στο πρόσωπό του.

من كان ملكًا يظهر ذلك على وجهه.

Whoever scratches himself with his own hands should not cry out (if you do it yourself, don't complain).

Kendi elleriyle kaşınan feryat etmemeli (kendin yaptıysan şikâyet etme).

Quien se rasca con sus propias manos no debe llorar (si lo hiciste tú mismo, no te quejes).

מי שמגרד את עצמו בידיו שלא יבכה (אם עשית זאת בעצמך, אל תתלונן).

Celui qui se gratte de ses propres mains ne doit pas pleurer (si tu l'as fait toi-même, ne te plains pas).

Chi si gratta con le proprie mani non pianga (se l'hai fatto tu, non lamentarti).

Quem se coça com as próprias mãos não deve chorar (se foste tu a fazê-lo, não te queixes).

Όποιος ξύνεται με τα δικά του χέρια ας μην κλαίει (αν το έκανες μόνος σου, μην παραπονιέσαι).

من يحكّ نفسه بيديه فلا يبكِ (إن فعلتَه بنفسك فلا تشتكِ).

God takes pity on whoever marries and builds.

Evlenen ve inşa edene Tanrı merhamet eder.

A quien se casa y fragua Dios lo apiada.

מי שמתחתן ובונה, אלוהים מרחם עליו.

À celui qui se marie et bâtit, Dieu fait miséricorde.

Chi si sposa e costruisce, Dio ne ha pietà.

Quem se casa e constrói, Deus se compadece dele.

Όποιον παντρεύεται και χτίζει, ο Θεός τον σπλαχνίζεται.

من يتزوج ويبني يرحمه الله.

He who marries for love lives with pain.

Aşkla evlenen acıyla yaşar.

Quien se casa con amor vive con dolor.

מי שמתחתן מאהבה חי עם כאב.

Qui se marie par amour vit dans la douleur.

Chi si sposa per amore vive con dolore.

Quem se casa por amor vive com dor.

Όποιος παντρεύεται από έρωτα ζει με πόνο.

من يتزوج عن حب يعيش بألم.

Whoever loves you more than your mother will deceive you with words.

Seni annenden çok seven, sözlerle seni kandırır.

Quien te ame más que tu mamá, con palabras te engañará.

מי שיאהב אותך יותר מאמך, במילים יתעה אותך.

Celui qui t'aime plus que ta mère te trompera avec des paroles.

Chi ti ama più di tua madre ti ingannerà con le parole.

Quem te amar mais do que a tua mãe, com palavras te enganará.

Όποιος σε αγαπά περισσότερο από τη μητέρα σου, με λόγια θα σε εξαπατήσει.

من يحبك أكثر من أمك سيخدعك بالكلام.

He who has trousers does not walk about naked.

Pantolonu olan çıplak dolaşmaz.

Quien tiene bragas no camina desnudo.

מי שיש לו מכנסיים לא הולך עירום.

Qui a des culottes ne marche pas nu.

Chi ha i calzoni non cammina nudo.

Quem tem calças não anda nu.

Όποιος έχει παντελόνι δεν περπατά γυμνός.

من لديه سروال لا يمشي عاريًا.

Whoever has children to marry off must work even on Shabbat.

Evlendirecek çocukları olan Şabat'ta bile çalışmak zorundadır.

Quien tiene hijos que casar debe trabajar hasta en Shabat.

מי שיש לו ילדים להשיא חייב לעבוד גם בשבת.

Qui a des enfants à marier doit travailler même le Shabbat.

Chi ha figli da sposare deve lavorare anche di Shabbat.

Quem tem filhos para casar deve trabalhar até no Shabat.

Όποιος έχει παιδιά να παντρέψει πρέπει να δουλεύει ακόμη και το Σάββατο.

من لديه أبناء للتزويج عليه أن يعمل حتى في السبت.